Κατοχύρωση διανοητικής ιδιοκτησίας

Κατοχύρωση διανοητικής ιδιοκτησίας

Με τον όρο «Διανοητική Ιδιοκτησία» εννοείται τόσο η Βιομηχανική, όσο και η Πνευματική Ιδιοκτησία. Αναλυτικότερα:

«Βιομηχανική Ιδιοκτησία» αποτελούν τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας/πατέντες (Δ.Ε.), τα πιστοποιητικά υποδείγματος χρησιμότητας, τα Διπλώματα Τροποποίησης, τα σχέδια, τα τεχνολογικά απόρρητα, η τεχνογνωσία και τα εμπορικά σήματα.

Με τον όρο «Πνευματική Ιδιοκτησία» (copyright) εννοούνται τα δικαιώματα επί ενός «Έργου» που δημιουργήθηκε. Εν προκειμένω «Έργο» είναι κάθε πρωτότυπο πνευματικό δημιούργημα λόγου, τέχνης ή επιστήμης, που εκφράζεται με οποιαδήποτε μορφή, ιδίως τα γραπτά ή προφορικά κείμενα, οι μουσικές συνθέσεις, με κείμενο ή χωρίς, τα οπτικοακουστικά έργα, τα έργα των εικαστικών τεχνών, στα οποία περιλαμβάνονται τα σχέδια, τα έργα ζωγραφικής και γλυπτικής, τα χαρακτικά έργα και οι λιθογραφίες, τα αρχιτεκτονικά έργα, οι φωτογραφίες, τα έργα των εφαρμοσμένων τεχνών, οι εικονογραφήσεις, οι χάρτες, τα τρισδιάστατα έργα που αναφέρονται στη γεωγραφία, την τοπογραφία, την αρχιτεκτονική ή την επιστήμη. Επίσης «Έργα» θεωρούνται οι βάσεις δεδομένων και τα λογισμικά.

Η προστασία και η διάρκεια των άνω εξαρτάται από το είδος του δικαιώματος:

  • Δίπλωμα Ευρεσιτεχνίας (Δ.Ε.): Απαιτείται αίτηση για χορήγηση Δ.Ε. στον Οργανισμό Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας (ΟΒΙ) ή/και στο Ευρωπαϊκό Γραφείο Ευρεσιτεχνιών (European Patent Office) ή/και σε οποιοδήποτε Γραφείο Ευρεσιτεχνιών. Το Δ.Ε. χορηγείται για επινοήματα νέα που εμπεριέχουν εφευρετική δραστηριότητα και είναι επιδεκτικά βιομηχανικής εφαρμογής. Η εφεύρεση μπορεί να αναφέρεται σε προϊόν, μέθοδο ή βιομηχανική εφαρμογή. Η διάρκεια προστασίας του είναι 20 έτη.
  • Διπλώματα Τροποποίησης (Δ.Τ.): Το Δ.Τ. είναι ο τίτλος προστασίας που χορηγείται για μια εφεύρεση που αποτελεί τροποποίηση άλλης εφεύρεσης, η οποία έχει ήδη προστατευθεί με Δ.Ε. και λήγει μαζί με αυτό. Το Δ.Τ. μπορεί να μετατραπεί σε Δ.Ε. μετά από αίτηση του δικαιούχου του. Για το Δ.Ε. που προκύπτει ως ημερομηνία κατάθεσης υπολογίζεται αυτή του Δ.Τ. Η διάρκεια προστασίας του είναι 20 έτη.
  • Πιστοποιητικό Υποδείγματος Χρησιμότητας (Π.Υ.Χ.): Το Π.Υ.Χ. είναι τίτλος προστασίας με διάρκεια 7 έτη και χορηγείται στο δικαιούχο για τρισδιάστατα αντικείμενα με καθορισμένο σχήμα και μορφή, που προτείνονται ως νέα, βιομηχανικά εφαρμόσιμα και με δυνατότητα να δώσουν λύση σε ένα τεχνικό πρόβλημα. Το ΠΥΧ μπορεί να χορηγηθεί π.χ. για εργαλείο, όργανο, συσκευή, σκεύος, εξάρτημα τους, κλπ. Το νέο και βιομηχανικά εφαρμόσιμο έχει την ίδια έννοια με τα αντίστοιχα κριτήρια χορήγησης Δ.Ε.
  • Δικαιώματα Πνευματικής Ιδιοκτησίας (copyright): Τα Δικαιώματα Πνευματικής Ιδιοκτησίας είναι άυλα δικαιώματα που αποκτώνται αυτοδίκαια για κάθε είδος πρωτοτύπου έργου που δημιουργείται και περιλαμβάνουν, το δικαίωμα της εκμετάλλευσης του «Έργου» (π.χ. το δικαίωμα της αναπαραγωγής του έργου, της παρουσίασης του έργου στο κοινό) το οποίο αποτελεί περιουσιακό δικαίωμα επί της Πνευματικής Ιδιοκτησίας και το δικαίωμα της προστασίας του προσωπικού δεσμού του Δημιουργού του «Έργου» με το «Έργο» (ηθικό δικαίωμα). Τα περιουσιακά δικαιώματα μεταβιβάζονται ενώ τα ηθικά, βάσει της ελληνικής νομοθεσίας, δεν μεταβιβάζονται. Η Πνευματική Ιδιοκτησία προστατεύεται για 70 χρόνια μετά το θάνατο του δημιουργού του Έργου.
Συμβάσεις Πνευματικής και της Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας (Δ.Ε.)
Α. Πνευματική Ιδιοκτησία

«Έργο» που δημιουργείται από τους ερευνητές στα πλαίσια της συμβατικής τους σχέσης με το ΕΜΠ ανήκει στο ΕΜΠ. Το ΕΜΠ έχει όλα τα περιουσιακά δικαιώματα επί του έργου, δηλαδή τα δικαιώματα εκμετάλλευσης. Ωστόσο, το ηθικό δικαίωμα, δηλαδή η αναγνώριση του δημιουργού, ανήκει στους ερευνητές.

«Έργο» που δημιουργείται εκτός εργασίας, ανήκει πρωτογενώς, στον ερευνητή. Αναφορικά με τα δικαιώματα Πνευματικής Ιδιοκτησίας, υπάρχουν 3 τρόποι εκμετάλλευσης:

α)    Ο ερευνητής/δημιουργός δύναται να μεταβιβάσει τα περιουσιακά του δικαιώματα επί του έργου σε τρίτον, ήτοι στον τεχνοβλαστό.

β)    Ο ερευνητής/δημιουργός μπορεί να καταρτίζει συμβάσεις, με τις οποίες αναθέτει στον αντισυμβαλλόμενο (στον τεχνοβλαστό) και αυτός αναλαμβάνει την υποχρέωση να ασκήσει εξουσίες, που απορρέουν από το περιουσιακό δικαίωμα (συμβάσεις εκμετάλλευσης).

γ)    Ο ερευνητής/δημιουργός του έργου μπορεί να επιτρέπει σε κάποιον άλλον (στον τεχνοβλαστό) την άσκηση εξουσιών, που απορρέουν από το περιουσιακό του δικαίωμα (άδειες εκμετάλλευσης).

Σε κάθε περίπτωση, θα διατηρήσει το δικαίωμα της αναγνώρισης της πατρότητας και της απόφασης για το χρόνο, τον τόπο και τον τρόπο κατά τους οποίους το έργο θα γίνει προσιτό στο κοινό (δημοσίευση) και της απαγόρευσης κάθε παραμόρφωσης, περικοπής ή άλλης τροποποίησης του έργου του. Στην περίπτωση όπου το έργο ανήκει σε πολλούς ερευνητές, θα πρέπει να συμφωνήσουν όλοι για την εκμετάλλευσή του.

Β. Δίπλωμα Ευρεσιτεχνίας

Μια έρευνα μπορεί να οδηγήσει σε εφεύρεση. Το άρθρο 6 του Ν. 1733/1987 για την μεταφορά τεχνολογίας, τις εφευρέσεις και την τεχνολογική καινοτομία, ορίζει τα 3 είδη εφευρέσεων:

α)    «Ελεύθερη εφεύρεση»: Εφεύρεση που πραγματοποιείται από τον εργαζόμενο, χωρίς μέσα του εργοδότη, και ανήκει εξ ολοκλήρου σε αυτόν.

β)    «Υπηρεσιακή εφεύρεση»: Προϊόν συμβατικής σχέσης εργαζόμενου με εργοδότη για την ανάπτυξη εφευρετικής δράσης. Στην περίπτωση αυτή, η εφεύρεση ανήκει εξ ολοκλήρου στον εργοδότη.

γ)    «Εξαρτημένη εφεύρεση»: Εφεύρεση που πραγματοποιείται από τον εργαζόμενο με τη χρήση υλικών, μέσων και πληροφοριών της επιχείρησης στην οποία εργάζεται. Στην περίπτωση αυτή, η εφεύρεση ανήκει κατά 40% στον εργοδότη και κατά 60% στον εργαζόμενο.

Στην περίπτωση που σε μια έρευνα συμμετέχουν πολλοί ερευνητές και η εφεύρεση είναι «εξαρτημένη», στην αίτηση χορήγησης Δ.Ε. θα πρέπει να αναφέρονται τα ακριβή ποσοστά των αιτούντων. Το 40% θα ανήκει στο ΕΜΠ, ενώ το υπόλοιπο 60% θα μοιραστεί στους εφευρέτες. Οι ερευνητές δεν είναι απαραίτητο να έχουν ίδιο ποσοστό επί του Δ.Ε.

Η εμπορική αξιοποίηση της εφεύρεσης μπορεί να πραγματοποιηθεί μέσω:

α)    «Σύμβασης μεταφοράς τεχνολογίας»: Στην περίπτωση μεταβίβασης, τα δικαιώματα Διανοητικής Ιδιοκτησίας μεταφέρονται και γίνονται ιδιοκτησία του τεχνοβλαστού και ως εκ τούτου αποτελούν κεφάλαιό του, ενώ το ΕΜΠ αποξενώνεται από αυτά. Σε περίπτωση μείωσης της αξίας των πνευματικών δικαιωμάτων ή σε περίπτωση που αυτά αξιολογηθούν σε κάποιο στάδιο δραστηριοποίησης του τεχνοβλαστού ως μη ελκυστικά για πιθανούς επενδυτές, οι συνέπειες στο κεφάλαιο του τεχνοβλαστού είναι άμεσες και η ύπαρξη του τεχνοβλαστού διατρέχει κίνδυνο.

γ)    «Σύμβασης άδειας χρήσης»: Στην περίπτωση χορήγησης άδειας εκμετάλλευσης (ή χρήσης), το ΕΜΠ διατηρεί την πλήρη κυριότητα των δικαιωμάτων του με το επακόλουθο δικαίωμα εκμετάλλευσης τους στο μέλλον. Ενδεχόμενη μείωση της αξίας των πνευματικών δικαιωμάτων μπορεί να οδηγήσει σε επαναδιαπραγμάτευση της συμφωνίας άδειας χρήσης μεταξύ των μερών, χωρίς ωστόσο να υπάρχει αντίκτυπο στην ύπαρξη του τεχνοβλαστού.