Εργαστήριο Ναυτικής Μηχανολογίας

ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΠΗΓΩΝ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Το Εργαστήριο Ναυτικής Μηχανολογίας (ΕΝΜ) της Σχολής Ναυπηγών Μηχανολόγων Μηχανικών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου ιδρύθηκε το 1979 από τον Καθηγητή Ι.Π. Ιωαννίδη που διετέλεσε ∆ιευθυντής του έως το 2001. Το Εργαστήριο δραστηριοποιείται στην έρευνα για ναυτικούς κινητήρες και συστήµατα προώσεως πλοίου, µε έµφαση σε πειραµατικές δοκιµές και θεωρητικές µελέτες της ζεύξης κινητήρα και έλικας, για την βελτίωση της απόδοσης ναυτικών κινητήρων (συνεπώς τη µείωση κατανάλωσης καυσίµου) και την µείωση ρύπων.

Το φάσµα δραστηριοτήτων του εργαστηρίου καλύπτει κύριες και βοηθητικές µηχανές, µηχανικά και ηλεκτρικά συστήµατα επί πλοίου. Το ΕΝΜ στεγάζει ένα υπερσύγχρονο δοκιµαστήριο ναυτικών κινητήρων, το οποίο περιλαµβάνει κλίνες µε ηλεκτρική και υδραυλική πέδη, που επιτρέπουν την διεξαγωγή πολύπλοκων πειραµάτων και δοκιµών λειτουργίας κινητήρων. Το εργαστήριο διαθέτει επίσης εκτεταµένη υπολογιστική ισχύ, που χρησιµοποιείται για την ανάπτυξη µαθηµατικών µοντέλων προσοµοίωσης για τον σχεδιασµό κινητήρων, τη βελτιστοποίηση εγκαταστάσεων πρόωσης, τη µελέτη διεργασιών καύσης και την πρόβλεψη εκποµπών ρύπων. Το εργαστήριο συµµετέχει τόσο σε ερευνητικά προγράµµατα που επιδοτούνται από Ελληνικούς οργανισµούς, όσο και σε προγράµµατα που επιδοτούνται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και άλλους διεθνείς οργανισµούς. Ταυτόχρονα, διατηρεί στενούς δεσµούς µε την Ελληνική Ναυτιλία. Με την συνεχή συµµετοχή του σε διεθνή ερευνητικά προγράµµατα, το ΕΝΜ έχει ενεργή συµβολή στην εξέλιξη της τεχνολογίας ναυτικών κινητήρων και παράλληλα στην διάδοση των νέων τεχνολογικών εξελίξεων στο χώρο της Ελληνικής Ναυτιλίας. Το ΕΝΜ συνεργάζεται µε τους µεγαλύτερους κατασκευαστές ναυτικών κινητήρων, υπερπληρωτών και µηχανηµάτων πλοίου τόσο µέσω της συµµετοχής του σε διεθνή ερευνητικά προγράµµατα, όσο και µέσω ερευνητικών έργων µε τους κατασκευαστές. Μια ιστορική ναυτική µηχανή, η ανακατασκευασµένη ατµοµηχανή της θρυλικής θαλαµηγού “Χριστίνα” του Α. Ωνάση, κοσµεί την είσοδο του εργαστηρίου, συνδέοντας το ιστορικό παρελθόν µε την παρούσα πράξη της έρευνας και ανάπτυξης Ναυτικής Μηχανολογίας.

Η ΚΛΙΝΗ ∆ΟΚΙΜΩΝ ΝΑΥΤΙΚΩΝ ΚΙΝΗΤΗΡΩΝ

Το ΕΝΜ διαθέτει µια µεγάλη κλίνη δοκιµών ναυτικών κινητήρων (Test Cell). Η κλίνη είναι ένας αυτόνοµος, κλειστός χώρος 150 περίπου τετραγωνικών µέτρων, κτισµένος ο µισός κάτω από την επιφάνεια του εδάφους και ο οποίος στεγάζεται ως αυτόνοµο κτίσµα στο εσωτερικό του εργαστηρίου. Το κτίριο του ΕΝΜ έχει στεγασµένη επιφάνεια µεγέθους 1400 τετραγωνικών µέτρων. Η κλίνη δοκιµών περικλείεται από ηχοµονωτικό κάλυµµα και η εσωτερική στέγη αποτελείται από καπάκια που αφαιρούνται µε την γερανογέφυρα του κτιρίου. Η εσωτερική βάση πάνω στην οποία τοποθετούνται οι υπό δοκιµή κινητήρες είναι µονοµπλόκ όγκου 100 τόνων από οπλισµένο σκυρόδεµα, µε βισκο-ελαστική έδραση στον πυθµένα του κτηρίου, για αποφυγή µεταφοράς κραδασµών στο υπόλοιπο κτήριο. Η κλίνη δοκιµών διαθέτει εγκαταστάσεις για την απαγωγή των θερµικών φορτίων που παράγονται κατά τη λειτουργία των κινητήρων, µε διπλό πρωτεύον/δευτερεύον κύκλωµα νερού µέσω εναλλακτών σε έναν πύργο ψύξης στο εξωτερικό του κτηρίου, και φυσητήρες απαγωγής /προσαγωγής αέρα στο χώρο δοκιµών. Ο αέρας καύσεως παροχετεύεται από χωριστό κύκλωµα µε δυνατότητα ψύξης / θέρµανσης για προσοµοίωση συνθηκών περιβάλλοντος. Η κλίνη διαθέτει επίσης µια σύγχρονη υποδοµή αυτόµατης πυρόσβεσης µε ψεκασµό νερού /ατµού και κατάλληλα εξοπλισµένο χώρο ελέγχου (control room) απ’ όπου γίνεται ο έλεγχος των πειραµάτων µέσω δικτύου υπολογιστών.

Η κλίνη δοκιµών έχει σήµερα δυο κινητήρες. Ο πρώτος είναι ένας ΜΑΝ L16/24, 5- κυλινδρος, τετράχρονος ναυτικός κινητήρας Diesel. Είναι εξοπλισµένος µε υπερπληρωτή της ΑΒΒ Turbosystems, αποδίδει ισχύ 500kW (680 HP) στις 1200rpm και είναι συνδεδεµένος στο ηλεκτρικό δυναµόµετρο 40.22-Μ της AEG. Η ογκώδης αυτή πέδη (συνεχούς ρεύµατος) µπορεί να απορροφήσει από τον άξονα του κινητήρα ισχύ έως και 500 kW, ενώ έχει τη δυνατότητα να µετατραπεί σε ηλεκτροκινητήρα που µπορεί να περιστρέψει τη µηχανή µε τροφοδοσία από το δίκτυο ηλεκτρισµού. µε την πειραµατική εγκατάσταση µπορούν να µελετηθούν σε πραγµατικό χρόνο µεταβατικά φαινόµενα λειτουργίας του κινητήρα, κάτω από οποιοδήποτε προγραµµατισµένο σενάριο φόρτισης, καθώς ο συνολικός έλεγχος γίνεται από ηλεκτρονικούς υπολογιστές. O L16/24 έχει τη δυνατότητα να τροφοδοτηθεί είτε µε πετρέλαιο Diesel είτε µε βαρύ πετρέλαιο, ανάλογα µε τη φύση του πειράµατος, καθώς µέσα στο εργαστήριο υπάρχουν οι αντίστοιχες υποδοµές για την προετοιµασία και χρήση βαρέων καυσίµων (θερµαινόµενες δεξαµενές, σύστηµα διαχωρισµού και ρύθµιση ιξώδους).

Η µέτρηση της κατανάλωσης γίνεται µε ζυγιστική συσκευή (βοηθητική δεξαµενή πάνω σε ζυγαριά) και η ακρίβεια των µετρήσεων είναι της τάξης των 0.05 kg, ενώ υπό κατασκευή είναι διάταξη µετρήσεως Coriolis που δίδει δεκαπλάσια ακρίβεια. Στον άξονα που συνδέει κινητήρα και πέδη παρεµβάλλεται ροπόµετρο µεγάλης ακρίβειας, η ένδειξη του οποίου χρησιµοποιείται σε διάταξη βρόγχου για τον ακριβή έλεγχο της στιγµιαίας επιβαλλόµενης φορτίσεως της πέδης, ώστε να δοκιµάζεται ο κινητήρας σε οποιαδήποτε χρονοσειρά µεταβατικής φόρτισης όπως πχ σύµπλεξη / αποσύµπλεξη. Ο δεύτερος κινητήρας του εργαστηρίου είναι ένας 8-κυλινδρος (διάταξης V), τετράχρονος, υπερπληρωµένος Caterpillar 3508 µε ισχύ 750kW (1020 HP) στις 1800 rpm. Ο κινητήρας είναι συνδεδεµένος µε µια υδραυλική πέδη Zoellner 9n 38F ονοµαστικής ισχύς 1200kW. Εξαιτίας των περιορισµών ελέγχου της υδραυλικής πέδης, η συγκεκριµένη εγκατάσταση δεν χρησιµοποιείται για την εκτέλεση πειραµάτων ακραίας µεταβατικής λειτουργίας αλλά για δοκιµές αργά µεταβαλλόµενου φορτίου (πχ φόρτιση έλικας) ή σταθερού φορτίου [π.χ. αξιολόγηση συστηµάτων υπερπλήρωσης].

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ∆ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ

Πειραµατικές δοκιµές σε ναυτικούς κινητήρες

Οι δόκιµες αυτές διεξάγονται τόσο στο εργαστήριο όσο και επί πλοίου.

Μετρήσεις Ρύπων

Το ΕΝΜ έχει την δυνατότητα υπέρ-ταχείας µέτρησης ρύπων οξειδίου του αζώτου NO. ∆ιαθέτει το σύστηµα “Cambustion fNO400 CLD” και ο δειγµατολήπτης του συστήµατος αυτού έχει αναπτυχθεί από το προσωπικό του εργαστηρίου και προσφέρει την δυνατότητα µέτρησης NO από συγκεκριµένο κύλινδρο ενός πολυκύλινδρου ναυτικού κινητήρα, σχεδόν σε πραγµατικό χρόνο [χρόνος απόκρισης περίπου 10ms].

Το εργαστήριο ανέπτυξε πρόσφατα κινητή µονάδα µέτρησης των ρύπων NOX, HC, CO, CO2, SO2, η οποία έρχεται να συµπληρώσει τις ήδη υπάρχουσες µονάδες µέτρησης καπνού (Smoke-FSN) και αιθάλης (Opacity). Το σύστηµα αυτό είναι µια ολοκληρωµένη κινητή (µεταφερόµενη) µονάδα µέτρησης ρύπων για κινητήρες diesel που χρησιµοποιούν βαρύ πετρέλαιο (επί πλοίου και για εγκαταστάσεις ξηράς), αποτελούµενη από συσκευές µετρήσεως που πληρούν απολύτως τις προδιαγραφές της σχετικής νοµοθεσίας και διεθνών κανονισµών IMO/MARPOL.

Τις µετρήσεις ρύπων συµπληρώνει µικρό χηµικό εργαστήριο του ΕΝΜ που χρησιµοποιείται για αναλύσεις και βαθµονόµηση των οργάνων.

Μετρήσεις Ροπής και Ώσης

Στο πλαίσιο µετρήσεων πεδίου που παρέχονται από το ΕΝΜ έχει αναπτυχθεί συγκεκριµένη τεχνογνωσία, για ταυτόχρονη µέτρηση ροπής / ώσης σε εγκαταστάσεις πρόωσης πλοίων, καθώς και σε άλλες εγκαταστάσεις ισχύος. Το σύστηµα µέτρησης αποτελείται από γέφυρες επιµυκηνσιοµέτρων (strain gauges) που προσαρµόζονται κατάλληλα στον άξονα που πρόκειται να µετρηθεί, µαζί µε ένα περιστρεφόµενο σύστηµα διαµόρφωσης και µετάδοσης του σήµατος.

Ένας σταθερός µεταδότης παρέχει επαγωγικά µέσω κεραίας την απαιτούµενη ισχύ για την λειτουργία του περιστρεφόµενου µεταδότη της διάταξης, επιτρέποντας απεριόριστο χρόνο δοκιµών και εξαλείφοντας προβλήµατα λόγω τροφοδοσίας από µπαταρία. Τα δεδοµένα µέτρησης, µετά από ενίσχυση, δειγµατοληψία και επεξεργασία σήµατος αποθηκεύονται σε φορητό Η/Υ συλλογής δεδοµένων. Εάν παρεµβάλλεται µειωτήρας µεταξύ της κύριας µηχανής και της έλικας, µπορούν να ληφθούν επιπλέον σήµατα στροφών, σε πλήρη συγχρονισµό µε τα σήµατα ροπής από τα επιµυκηνσιοµέτρα, χρησιµοποιώντας επιπλέον µαγνητικές κεφαλές στροφών για την ταχύτητα του στροφαλοφόρου άξονα της µηχανής. Το σύστηµα µπορεί να µετρήσει ταυτόχρονα σε δυο άξονες.

Σύστηµα συλλογής και επεξεργασίας δεδοµένων απόδοσης κινητήρα στην κλίνη δοκιµών

Ο συνδυασµός λογισµικού για τον έλεγχο των µηχανών, δυναµόµετρων και για την συλλογή όλων των µετρήσεων έχει αναπτυχθεί από το προσωπικό του ΕΝΜ. Το λογισµικό συλλογής και επεξεργασίας δεδοµένων (Data Acquisition System) περιλαµβάνει 160 κανάλια καταγραφής στα 1kHz και 16 κανάλια στα 50kHz, που επιτρέπουν την πειραµατική διερεύνηση περίπλοκων φαινοµένων λειτουργίας ναυτικών κινητήρων σε µεταβατικές συνθήκες. Ειδικά στον κινητήρα ΜΑΝ έχει τοποθετηθεί µεγάλος αριθµός αισθητήρων ώστε να ελέγχονται και να καταγράφονται η πίεση και η θερµοκρασία σε διάφορα τµήµατα του κινητήρα (π.χ. µέσα στον κύλινδρο, στο σύστηµα εισαγωγής, εξαγωγής, στο σύστηµα ψύξης, κλπ), παράµετροι σηµαντικοί για την εποπτεία καλής λειτουργίας του κινητήρα. Το σύστηµα συλλογής και επεξεργασίας δεδοµένων (data acquisition) βασίζεται στην πλατφόρµα AVL Indiset 620 και είναι δικτυωµένο µε το σύστηµα ηλεκτρονικού έλεγχου που βασίζεται στην πλατφόρµα Woodward ATLASΤΜ, µε real time operating system για πλήρη έλεγχο της πέδης και του κινητήρα.

Το σύστηµα εποπτείας της εγκαταστάσεως είναι χωριστό από το σύστηµα συλλογής και επεξεργασίας στοιχείων πειραµάτων και παρακολουθεί την καλή λειτουργία και ασφάλεια (monitoring, alarm and safety) όλων των µηχανηµάτων.

Θεωρητικές µελέτες, αναλύσεις και προσοµοιώσεις

Το ΕΝΜ έχει αναπτύξει κατάλληλους κώδικες λογισµικού για θεωρητικές µελέτες, αναλύσεις και προσοµοιώσεις σε όλο το φάσµα της Ναυτικής Μηχανολογίας:

• Λειτουργία πλοίου-µηχανής-έλικας

• ∆υναµική συµπεριφορά εγκαταστάσεων πρόωσης

• Κατάλληλη επιλογή κινητήρα -υπερπληρωτή (Εngine-turbocharger matching)

• Βελτιστοποίηση λειτουργίας κινητήρα

• Βελτιστοποίηση εγκαταστάσεων πολλαπλών κινητήρων

• Μειωτήρες, συµπλέκτες, συστήµατα µετάδοσης

• Ανάλυση κραδασµών και στρεπτικών ταλαντώσεων

• Αυτόµατος έλεγχος συστηµάτων πρόωσης και ενέργειας

• Μελέτες αστοχίας τµηµάτων µηχανής

Παραδείγµατα των υπολογιστικών εργαλείων και µεθόδων που χρησιµοποιούνται είναι:

– Ο θερµοδυναµικός κώδικας προσοµοίωσης διεργασιών κινητήρων MOTHER (Motor Thermodynamics), που έχει αναπτυχθεί από το ερευνητικό προσωπικό του εργαστηρίου

– Κώδικας υπολογιστικής ρευστοδυναµικής (CFD – Computational Fluid Dynamics όπως STAR-CD και KIVA) για ανάλυση των φαινοµένων της καύσης και του πεδίου ροής σε κινητήρες

– Κώδικας πεπερασµένων στοιχείων (FEA – Finite Element Analysis) για µελέτες προβληµάτων ακουστικής, κραδασµών και θορύβου

– Ο κώδικας SPSM (Ship Propulsion Simulation Model) που έχει αναπτυχθεί από το ερευνητικό προσωπικό του εργαστηρίου σε περιβάλλον Matlab/Simulink για την δυναµική προσοµοίωση εγκαταστάσεων πρόωσης πλοίου [Πλοίο –Έλικα – Μηχανή].

ΑΛΛΕΣ ΥΠΟ∆ΟΜΕΣ

Το εργαστήριο διαθέτει ένα Ηλεκτροπαραγωγικό Ζεύγος, MAN D2866, µε µια γεννήτρια AvK DKBN 49/265kVA που χρησιµοποιείται για δυο σκοπούς. Για τη διεξαγωγή πειραµάτων από τους φοιτητές της Σχολής Ναυπηγών Μηχανολόγων Μηχανικών και ως εφεδρική µονάδα παροχής ηλεκτρισµού σε περίπτωση διακοπής του ρεύµατος. Στο ΕΝΜ στεγάζεται επίσης και ένα µικρό µηχανουργείο µε τόρνο, φρέζα, στράντζα, κ.α. που κατασκευάζονται ή τροποποιούνται ήδη υπάρχοντα εξαρτήµατα που χρειάζονται για την διεξαγωγή πειραµάτων.

ΕΚΠΑΙ∆ΕΥΤΙΚΟ ΕΡΓΟ

Το σύνολο της υποδοµής του Εργαστηρίου χρησιµοποιείται στην εκπαιδευτική πράξη της Σχολής Ναυπηγών. Υπάρχουν δυο αµιγή εργαστηριακά µαθήµατα στο 8ο και 9ο εξάµηνο αντίστοιχως µε 18 εργαστηριακές ασκήσεις, καθώς και συµβολή σε άλλα µαθήµατα, ∆ιπλωµατικές εργασίες και ∆ιδακτορικές διατριβές.

ΜΕΓΑΛΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΕΡΓΑ

Αναφέρονται παρακάτω τα πρόσφατα µεγαλύτερα έργα που έχουν ολοκληρωθεί επιτυχώς από το ΕΝΜ στην περιοχή των Ναυτικών Μηχανών, µαζί µε µερικούς από τους σηµαντικότερους συνεργάτες στα έργα αυτά:

1. ACME (Adaptive Control of Marine Engines) – Προσαρµοστικός έλεγχος ναυτικών κινητήρων για βελτιστοποίηση συµπεριφοράς σε µεταβατικές καταστάσεις (MAN-B&W Diesel A/S, ABB Turbosystems, HAPAG-LLOYD, 1997 – 2000)

2. LIFETIME (Low In Fuel and Emissions Two-stroke Intelligent Marine Engine) – Σύστηµα βελτιστοποίησης λειτουργίας ναυτικών κινητήρων µε έλεγχο των εκποµπών ρύπων (MANB&W Diesel A/S, Germanischer Lloyd, DANAOS Shipping Co., ABB, 2000-2003)

3. SMOKERMEN (SMOKe Emission Reduction in Marine ENgines) – Μείωση εκποµπών καπνού από ναυτικούς κινητήρες σε µεταβατική φόρτιση (ABB Turbo Systems, WOODWARD, Germanischer Lloyd, 2002-2006).

4. HERCULES (High Efficiency engine R&D for Combustion with Ultra-Low Emissions for Ships) – Ανάπτυξη σειράς νέων τεχνολογιών για την δραστική µείωση εκποµπών ρύπων (40 συµµετέχοντες µεταξύ των οποίων: MAN, WARTSILA, ABB, MAHLE, HUT, ETH, MIBA, DLR, AALBORG, OMT, 2004-2007) – είναι το µεγαλύτερο παγκοσµίως έργο στους ναυτικούς κινητήρες.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Το ΕΝΜ µε την υψηλής στάθµης έρευνα, σε συνεργασία µε τους πρωτοπόρους στη τεχνολογία κατασκευαστές κινητήρων και εξαρτηµάτων ναυτικών µηχανών και την συµµετοχή του σε διεθνή ερευνητικά προγράµµατα, εξασφαλίζει την συνεχή αναβάθµιση τόσο των υπηρεσιών του όσο και του εξοπλισµού του, ώστε να µπορεί να παραµένει στην αιχµή της έρευνας των ναυτικών κινητήρων, παρέχοντας συγχρόνως υψηλότατης στάθµης υποδοµή για εργαστηριακά µαθήµατα της Σχολής Ναυπηγών ΕΜΠ.

Στην παροχή συµβουλευτικών υπηρεσιών και τεχνικής υποστήριξης το ΕΝΜ έχει σηµαντική εµπειρία σε µετρήσεις:

• Ροπής / Ώσης

• Εκποµπών αερίων ρύπων

• Απόδοσης ναυτικών κινητήρων

• Κραδασµών και Θορύβου

Video

Επικοινωνία με το Εργαστήριο